Υπάρχει μια αόρατη γραμμή στο χρόνο που χωρίζει τις πόλεις μας σε δύο εποχές: στην εποχή του τσιμέντου και της απομόνωσης, και σε εκείνη την άλλη, την παλιά, όταν η λέξη «γειτονιά» δεν προσδιορίζε απλώς μια γεωγραφική περιοχή ή μια συστάδα από οικοδομικά τετράγωνα, αλλά έναν ζωντανό, αναπνέοντα οργανισμό. Ήταν η εποχή που οι άνθρωποι δεν κατοικούσαν απλώς διπλά-δίπλα, αλλά συγκατοικούσαν στον ίδιο ευρύτερο χώρο, μοιραζόμενοι την καθημερινότητα, τις λύπες, τις χαρές και τους χτύπους της καρδιάς τους.

Σε εκείνη τη γειτονιά, τα σπίτια δεν είχαν ψηλούς τοίχους, ούτε πόρτες ασφαλείας με διπλοκλειδωμένες κλειδαριές. Το κατώφλι ήταν το φυσικό σύνορο ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο, ένα σύνορο φιλόξενο, πάντα ανοιχτό. Οι αυλές μπλέκονταν μεταξύ τους, τα χαμηλά πεζούλια χρησίμευαν ως αυτοσχέδιοι πάγκοι για κουβέντα, και η μυρωδιά του φρέσκου ασβέστη, του γαρύφαλλου και του γιασεμιού μπλεκόταν γλυκά με το άρωμα του ελληνικού καφέ που έβραζε τα απογεύματα.

Η επικοινωνία ήταν άμεση, αυθεντική, χωρίς τη μεσολάβηση της ψηφιακής τεχνολογίας. Ένα «καλημέρα» που αντηχούσε από το απέναντι μπαλκόνι είχε βάρος, ουσία και ειλικρίνεια. Οι άνθρωποι γνωρίζονταν με τα μικρά τους ονόματα, ήξεραν τις ιστορίες των προγόνων τους, τις ανάγκες και τα μεράκια τους. Αν κάποιος αρρώσταινε, το μάθαιναν όλοι όχι από κουτσομπολιό, αλλά από αληθινό ενδιαφέρον, και το πρώτο ζεστό πιάτο σούπα έφτανε στην πόρτα του πριν καν το ζητήσει. Η αλληλεγγύη δεν ήταν θεωρία ούτε κοινωνική υποχρέωση· ήταν αντανακλαστικό, ένας άγραφος νόμος επιβίωσης και συντροφικότητας.

Για τα παιδιά, η γειτονιά ήταν ένας απέραντος, ασφαλής παιδότοπος. Ο δρόμος, απαλλαγμένος από την ασφυκτική κίνηση των αυτοκινήτων, ανήκε στα παιχνίδια: στο κρυφτό, στο κουτσό, στις αμυχές στα γόνατα που επούλωνε αμέσως η γειτόνισσα με λίγο οινόπνευμα. Δεν υπήρχαν ρολόγια· το μοναδικό σύνθημα για την επιστροφή στο σπίτι ήταν το σούρουπο, όταν άναβαν τα πρώτα φώτα στους δρόμους και ακουγόταν η στεντόρεια φωνή της μητέρας από το παράθυρο να φωνάζει το όνομά σου για το βραδινό φαγητό.

Καθώς τα χρόνια πέρασαν, η αστυφιλία, η ταχύτητα της σύγχρονης ζωής και η αρχιτεκτονική των πολυκατοικιών με τα κλειστά διαμερίσματα αποσύνθεσαν σταδιακά αυτόν τον ιστό. Η ανωνυμία αντικατέστησε την οικειότητα, και ο φόβος πήρε τη θέση της εμπιστοσύνης. Ωστόσο, η μνήμη εκείνης της γειτονιάς παραμένει ζωντανή, σαν ένα καταφύγιο νοσταλγίας που μας υπενθυμίζει τι σημαίνει να ανήκεις σε μια αληθινή κοινότητα.

Αυτές οι μνήμες αποδεικνύουν ότι, όσο κι αν άλλαξαν οι πόλεις και οι ρυθμοί μας, η ανάγκη μας να ανήκουμε σε μια «γειτονιά»—έστω και στην καρδιά μας—παραμένει ολοζώντανη

Αλφρέδος Α.