Η πιο πικρή αλήθεια της εποχής μας είναι ίσως αυτή: όλοι μιλούν για το δημόσιο συμφέρον, μα λίγοι το υπηρετούν. Και ακόμα χειρότερα, ακόμα λιγότεροι τολμούν να το προστατεύσουν όταν αυτό έρχεται σε σύγκρουση με την καρέκλα, την τσέπη ή το πολιτικό τους αύριο.

Δεν μιλάμε για μεμονωμένα πρόσωπα. Μιλάμε για ένα σύστημα που ανταμείβει τη σιωπή και τιμωρεί την έντιμη αλήθεια. Μιλάμε για μια νοοτροπία που βαφτίζει την αναξιοκρατία "πολιτική επιλογή" και την κακοδιαχείριση "διοικητική αδυναμία".

Οι πολιτικοί δίνουν υποσχέσεις, μοιράζουν ρουσφέτια, χτίζουν πελατειακά δίκτυα. Το δημόσιο χρήμα γίνεται εργαλείο επιβίωσης της εξουσίας τους.

Οι δικαστικοί λειτουργοί — όσο ανεξάρτητοι κι αν θέλουν να είναι —βρίσκονται αντιμέτωποι με ρυθμούς που ευνοούν τη λήθη, όχι την απόδοση ευθυνών.  Όταν μια υπόθεση κοντεύει να παραγραφεί πριν φτάσει στην αίθουσα, τότε η διαδικασία παύει να υπηρετεί τον πολίτη και υποτάσσεται στη φθορά του χρόνου.

Οι ελεγκτικοί μηχανισμοί ελέγχουν, καταγράφουν, πορίζονται. Αλλά πολλές φορές το πόρισμα τελειώνει στο ράφι — μια ακόμα υπενθύμιση ότι ο έλεγχος χωρίς συνέπεια είναι διακοσμητικός.

Και οι πολίτες; Παρακολουθούν, αγανακτούν, ακούν υποσχέσεις, ψηφίζουν ελπίζοντας, απογοητεύονται — και στο τέλος κουράζονται. Η κούραση αυτή είναι ίσως το πιο επικίνδυνο όπλο για τους συμφεροντολόγους. Γιατί όταν ο πολίτης σταματά να ελέγχει, σταματά να απαιτεί, τότε η ατιμωρησία γίνεται καθεστώς.

Το αποτέλεσμα είναι ένα φαύλο τρίγωνο: εξουσία χωρίς λογοδοσία, δικαιοσύνη χωρίς ταχύτητα, πολίτης χωρίς εμπιστοσύνη.

Και πάνω από όλα, μια παραδοξότητα: όλοι δηλώνουν ότι θέλουν να "τα αλλάξουν", αλλά κανείς δεν θέλει να χάσει τίποτα από αυτά που του προσφέρει το σύστημα όπως είναι. Το ατομικό συμφέρον, ντυμένο με ύφος ανιδιοτέλειας, είναι η πιο επικίνδυνη μεταμφίεση της υποκρισίας.

Δεν είναι όλοι ίδιοι. Αλλά όσοι δεν είναι, συνθλίβονται συστηματικά.

Η ελπίδα, αν υπάρχει ακόμα, βρίσκεται στο γεγονός ότι η κοινωνία αρχίζει να βλέπει. Ότι η αδιαφάνεια αποκαλύπτεται. Ότι η φωνή του πολίτη, έστω και τραχιά, είναι η μόνη που δεν πωλείται.

Το ζητούμενο δεν είναι να βρεθεί ένας "σωτήρας". Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθούν θεσμοί που να μην αφήνουν περιθώρια συμφεροντολογίας. Θεσμοί που να ανταμείβουν την τόλμη και να αντιμετωπίζουν την προκλητική ατιμωρησία.

Μέχρι τότε, η λέξη "συμφεροντολόγος" θα είναι το πιο ακριβές επίθετο για μια εποχή που μοιάζει να έχει ξεχάσει την έννοια της ευθύνης.

ΣΗΜ.: Σε επόμενο κείμενο θα δούμε πώς αυτή η νοοτροπία αποτυπώνεται σε αριθμούς και πόσο βαθύ είναι το πρόβλημα σε δομικό επίπεδο.